Türk  Matematikçileri

 Osmanlı-Türk matematikçileri ülkenin fen bilimlerindeki geri kalmışlığı nedeniyle zaman ve enerjilerini genellikle eğitime ayırmışlardır. Ancak 19. yüzyılın sonlarında araştırma yapmak ve yeni bilgiler üretmek fırsatını bulabilmişlerdir.  Bu faaliyetlerin başladığı ilk yüzyıl içinde uluslararası düzeyde araştırma ve yayın yapmış olmak kriteriyle tarandığında aşağidaki isimlere rastlanmaktadır. 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bu kritere uyan matematikçi sayımız epey artmıştır ancak henüz hayatta olan matematikçilerimizi, bu listenin biraz da tarihi bir değer taşımasını hedeflediğimizden, bu listeye almadık.

Bugünkü Türk matematik ortamının oluşmasına ciddi katkılar yapmış pek çok matematikçimiz bu çabaları sonucu kendileri araştırma  ve yayın yapmaya zaman bulamadıkları için kendilerine duyulan minnettarlık kendisini bu listede ifade edememektedir. Bu listeyi, tarihin insafsızlığına sığınarak, yalnızca kendi dönemlerinin güncel araştırmalarında başarıya ulaşmış ve artık hayatta olmayan matematikçilerimize ayırdık. Yine de listenin tam ya da eksik olduğu zaman içinde yapılacak arşiv araştırmalarıyla belli olacaktır.
Önerilerinizi ve yorumlarınızı bekliyorum - Ali Sinan Sertöz -
 

Hüseyin Tevfik Paşa (1832-1901)

• Hüseyin Tevfik Paşa ve Linear Algebra, Kazım Çeçen, İTÜ Bilim ve Teknoloji Tarihi Araştırma Merkezi Yayın no: 5, 1988 İstanbul.
• Hüseyin Tevfik Paşa, Kazım Çeçen, Bilim ve Teknik Dergisi, sayı 285, sayfa 42, Ağustos 1991.
• Salih Zeki Bey'e göre Vidinli Tevfik Paşa, Celal Saraç, Bilim Tarihi, Sayı 9, Temmuz 1992.

Salih Zeki (1864-1921)

• Hüseyin Tevfik Paşa ve Linear Algebra, Kazım Çeçen, İTÜ Bilim ve Teknoloji Tarihi Araştırma Merkezi Yayın no: 5, 1988 İstanbul.
• Bir Eğitim ve Bilim Öncüsü, Erdal İnönü, TÜBİTAK-Yapı Kredi Yayınları, 1997, İstanbul.
• Salih Zeki Bey-Hayatı ve Eserleri, Celal Saraç, Kızılelma Yayıncılık, İstanbul, 2001.
• Salih Zeki-Matematik Dünyası Dergisi Kış 2003 sayısı
• Kısa biyografi.
• Anabritannica ve Meydan-Larousse ansiklopedileri "Salih Zeki" maddesi.
   

Mehmet Nadir (1856-1927)

• Bir Eğitim ve Bilim Öncüsü, Erdal İnönü, TÜBİTAK-Yapı Kredi Yayınları, 1997, İstanbul.

Kerim Erim (1894-1952)
İlk doktoralı matematikçimiz.

• Bir Eğitim ve Bilim Öncüsü, Erdal İnönü, TÜBİTAK-Yapı Kredi Yayınları, 1997, İstanbul.
• Matematikçi Kerim Bey ve Einstein, Matematik Dünyası Dergisi, 2004 Kış sayısı.
• Matematikte Bir Öncü Kerim Erim, Osman Bahadır, Anahtar Kitaplar Yayınevi, 2006, İstanbul.
• Einstein ile Bir Saat-Kerim Erim, Matematik Dünyası Dergisi, 2004 Kış sayısı.
• Anabritannica ve Meydan-Larousse ansiklopedileri "Erim Kerim" maddesi.

Nazım Terzioğlu (1912-1976)

• Kısa biyografi.
• İstanbul Üniversitesi'nden bir yazı
• Bilim Tarihi (Aylık Dergi), Şubat 1993, Sayı 16, s. 11-19. (Yazan: Nuran Yıldırım)

Orhan Alisbah (1910-1989)

• Orhan Alisbah  (şimdilik İngilizce!) (Türkçe çeviri için bkz: orhan+alisbah)

Hüseyin Demir  (1916-1995)

• Cem Tezer, Hüseyin Demir: Hayatı ve Eserleri, Matematik Dünyası  Cilt 5, Sayı 3  (1995) 1-9.
• Hüseyin Demir'in 1931'de Darüşşafaka'da ortaokul öğrencisiyken bulduğu Pisagor Teoremi kanıtı. (Kaynak: Ö. Özlük, A. Şengül, C. Tezer, Pisagor teoreminin çeşitli ispatları, Matematik Dünyası, Cilt 1, Sayı 3, (1991) 6-9.

Cahit Arf  (1910-1997)

• Tübitak Bilim Teknik Dergisi Cahit Arf ozel sayisi.
• Tübitak Bilim Teknik Dergisi Cahit Arf  üzerine kapsamlı bir yazı: Sayi 315, Subat 1994, sayfa 72-80.
• Bir Efsanenin Ardindan: Tübitak Bilim Teknik Dergisi, Sayi 364, Mart 1998, sayfa 98-99.
• Arf hakkında "History of Mathematics" bağlantısından da bilgi alınabilir.
• Türk Matematik Derneği Cahit Arf'ın toplu eserlerini yayınladı, Collected Papers of Arf.
• ODTU Matematik Bolumu Cahit Arf Sayfasi
• Benim Tanıdığım Cahit Arf, Robert P. Langlands, Matematik Dünyası Dergisi Kış 2003 sayısı.
• Anlamak Tutkunu Bir Matematikçi CAHİT ARF, Hazırlayanlar: Tosun Terzioğlu ve Akın Yılmaz, Türkiye Bilimler Akademisi Yaşam Öyküleri 4, (2005).
  Kitap tanıtımı: "Anlamak" Tutkunu Bir Matematikçi: Cahit Arf, Ali Nesin, Matematik Dünyası Dergisi 2004-IV sayısı.
• Cahit Arf-Bir Efsane Böyle Geçti, Oyun, 1 perde 2 sahne. 
• Cahit Arf'lı Anılar, Baraka Dergisi, İstanbul ODTÜ Mezunları Derneği Yayın Organı, Aralık 2005, s10-11.
• Anabritannica ve Meydan-Larousse ansiklopedileri "Arf Cahit" maddesi.
• Türk Matematik Derneği Cahit Arf ve Gündüz İkeda Bursları veriyor.
  

Masatoshi Gündüz İkeda  (1926-2003)  

• ODTÜ Matematik bölümünde bir İkeda sayfası var.
• Bilim ve Teknik Dergisi, Sayı 347, sayfa 74, Ekim 1996.
• Matematik Dünyası 2003-I, Masatoshi Gündüz İkeda (1926-2003).
• Matematik Dünyası 2003-II Gündüz İkeda'yı Anma Toplantısı.
• Ikeda hakkında "History of Mathematics" bağlantısından da bilgi alınabilir.
• Türk Matematik Derneği Cahit Arf ve Gündüz İkeda Bursları veriyor.

Genel Internet Kaynakları:

Bilim Tarihi
Matematik Dünyası
Türk Matematik Derneği
Dünya Matematikçileri (İngilizce)

Osmanlı dönemi matematikçileri için bazı kaynaklar:

• Osmanlı Matematik Literatürü Tarihi, (2 Cild),  Hazırlayanlar: Ekmeleddin İHSANOĞLU, Ramazan ŞEŞEN, Cevat İZGİ.  İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA) yayını, CXII+720 sayfa, İstanbul 1999.
  ISBN: 92-9063-078-7
• Osmanlılarda Bilim ve Teknoloji, Aykut KAZANCIGİL, Ufuk Kitapları no: 8, 366 sayfa, İstanbul 2000.
  ISBN: 975-94326-3-3
• Osmanlılar ve Bilim, Ekmeleddin İHSANOĞLU, Nesil Yayınları, 320 sayfa, İstanbul 2003.
  ISBN: 975-6401-04-4

Kişisel bir not:
Hüseyin Tevfik Paşa Darüşşafaka Lisesinin kurucularındandır.
Mehmet Nadir Darüşafaka'da hocalık yapmıştır. Çok titiz  not vermesiyle tanınan Mehmet Nadir'in Darüşşafaka'daki öğrencilerinden Salih Zeki'ye bir sınav kağıdında sonsuz notu verdiği İnönü'nün kitabında anlatılır... Salih Zeki'nin Darüşşafaka'daki matematik hocaları arasında Mehmed Şükrü Paşa da vardır.
Hüseyin Demir de 1935 Darüşşafaka mezunudur.

Ali Sinan Sertöz